Zemrimi eshte nje emocion sekondar
Ja cfare shumica e njerezve e marrin gabim per zemrimin: e trajtojne si problemin. Nuk eshte. Zemrimi eshte nje truprojë. Shfaqet per te mbroje dicka ma te bute posht.
Para zemrimit, gjithmone ka pase dicka tjeter. Dhimbje. Frike. Turp. Pafuqi. Tradhti. Emocioni i cenueshëm vjen i pari, dhe sepse ndihesh i padurueshëm, zemrimi nxiton per ta mbulue. Zemrimi ndihesh i fuqishem. Ajo posht ndihesh e dobet. Prandaj sistemi yt nervor ben nje shkembim.
Shembuj:
- Partneri/ja harron dicka te rendesishme. Posht zemrimit eshte dhimbje. Ndihesh i/e papame.
- Shefi te kritikon publikisht. Posht zemrimit eshte turp. Ndihesh i/e ekspozuar.
- Shoku/shoqja ta anulon perseri. Posht zemrimit eshte frike. Ndihesh i/e parendesishem.
- Dikush e shkel nje kufi qe e ke vendose. Posht zemrimit eshte pafuqi. Ndihesh pa fuqi.
Zemrimi eshte real. Por nuk eshte rrenja. Nese merresh vetem me zemrimin, nuk e prek kurre plagan. Dhe plaga vazhdon me dergue te njejtin truprojë ne deren tende.
Katert modelet e zemrimit
Secili ka nje menyre te paracaktuar si e ben zemrimin. Shumica e njerezve e mesuan modelin e tyre para se te ishin 10 vjec. Nuk eshte tipare personaliteti. Eshte strategji mbijetese qe ngjiti.
1. Zemrimi eksploziv. Ky eshte modeli i zeshem. Bertitur, sharje, hedhje sendesh, thenja e gjes ma te egre qe mundesh me gjet. Zemrimi te merr trupin komplet. Ndihesh jasht kontrolli gjate tij dhe i turperuar pas tij. Njerezit rreth teje ecin mbi veze. E mesove kete model sepse ne ambientin tend te hershem, ma i zeshmi dëgjohej. Ose sepse terbimi ishte i vetmi emocion qe te u modelua.
2. Zemrimi pasiv. Ky eshte modeli i heshtur. Nuk bertet. Terhiqesh. Jep supet e ftohta. Perdor sarkazem qe ka nje teh brenda. Thua "jam mire" me dhembe te shtrengura. I ndeshkon njerezit duke terhequr vemendjen, dashurine, ose komunikimin. E mesove kete sepse zemrimi direkt nuk ishte i sigurt ne ambientin tend te hershem. Me tregue zemrim do te thoshte ndeshkim, refuzim, ose me te thane qe ishe shume.
3. Zemrimi i drejtuar brenda. Ky eshte modeli i brendshem. Ne vend qe ta drejtosh zemrimin te personi qe te lendoi, e drejton te vetja. Behesh kritiku ma i keq i vetes. "Duhej ta kisha ditur. Cfare nuk shkon me mu. Gjithmone e bej kete." Zemrimi eshte real por shenjestra je ti. E mesove kete sepse shprehja e zemrimit jasht nuk ishte mundesi. Ndoshta ishe paqebajtesi. Ndoshta zemrimi ndaj te tjereve te bente te ndiheshe fajtor. Keshtu qe e ktheve armen brenda.
4. Zemrimi i drejte. Ky eshte modeli intelektual. Nuk zemrohesh thjesht. Nderton nje ceshte. Mbledh prova. Behesh prokurori. Zemrimi yt ndihesh i justifikuar, logjik, i papershkrueshem. Nuk je duke pase nje emocion. Je duke pase te drejte. Problemi eshte qe me pase te drejte dhe me qene i lidhur rralle jane e njejta gje. E mesove kete sepse emocioni i paperpunuar ndihej i rremujshem dhe i pakontrolluar. Logjika ndihej e sigurt. Keshtu qe e mbshtjelle zemrimin ne argumente dhe e quajte arsye.
Cili eshte yti? Shumica e njerezve kane nje model primar dhe nje sekondar ku kalojne kur i pari deshton.
Cikli i zemrimit
Zemrimi qe nuk kuptohet vepron ne lak. I njejti shkas godet. I njejti model ndizet. E njejta deme ndodh. E njejta faj pason. Ja si funksionon cikli.
Faza 1: Shkasi. Dicka ndodh qe aktivizon nje emocion te cenueshëm. Mund te jete e vogel. Nje shikim, nje ton, nje detaj e harruar. Madhesia e shkasit nuk ka rendesi. Cka rendesi eshte plaga qe prek.
Faza 2: Emocioni i cenueshëm. Per nje cast, e ndjen gjen e vertete. Dhimbje, turp, frike, pafuqi. Ky eshte momenti qe shumica e njerezve e kalojne. Kalon aq shpejt sa mezi e regjistron. Por eshte aty.
Faza 3: Reagimi i zemrimit. Modeli yt i paracaktuar merr drejtimin. Shperthen, bie ne heshtje, sulmon veten, ose nderton ceshtjen tende. Kjo ndihesh si veprim. Ndihesh sikur je duke ba dicka per dhimbjen. Nuk je. Je duke e shmangu.
Faza 4: Pasojat. Zemrimi shuhet. Cfare e zevendeson varet nga modeli yt. Turp nese shpertheve. Izolim nese u terhiqe. Depresion nese e ktheve brenda. Vetmi nese i largove njerezit me drejtesine tende. Pasojat shpesh krijojne nje shkas te ri, dhe cikli fillon perseri.
Faza 5: Zgjidhja e rreme. Kerkone falje, ose e shtyn posht, ose shtihesh sikur nuk ndodhi. Asgje nuk ndryshon ne te vertete. Plaga eshte ende aty. Modeli eshte ende i paprekur. Thjesht je duke prite shkasiin e radhes.
Thyerja e ciklit kerkon nderhyrje ne Fazen 2. Duhet me e kap emocionin e cenueshëm para se zemrimi ta mbuloje. Kjo eshte pjesa ma e veshtire. Dhe eshte e vetmja pjese qe funksionon.
Cfare eshte posht zemrimit tend
Nese deshiron me kuptu zemrimin tend, duhet me qene i gatshem me shiku posht tij. Kjo eshte pune e sikletshme. Emocionet posht zemrimit jane ato qe i ke shmangu gjithe jeten.
Dhimbja. Dikush qe te intereson beri dicka qe te shkaktoi dhimbje. Ndihesh i/e plagosur. Zemrimi thote: "Nuk kishin te drejte." Dhimbja thote: "Ajo me preku vertet."
Frika. Dicka kercenon ndjesen tende te sigurise, stabilitetit, ose perkatesise. Ndihesh i/e frikesuar. Zemrimi thote: "Si guxojne." Frika thote: "Po nese kjo do te thote qe nuk jam i/e sigurt ketu."
Turpi. Dicka ekspozoi nje pjese tenden qe mundohesh me e mbajt te fshehur. Ndihesh me defekt. Zemrimi thote: "Ata jane problemi." Turpi thote: "Ndoshta une jam problemi."
Pafuqia. Dicka ndodhi qe nuk mundesh me e kontrollu ose rregullu. Ndihesh pa fuqi. Zemrimi thote: "Do t'ia bej me e pague." Pafuqia thote: "Nuk di cfare me ba."
Pikellimi. Dicka u humb qe nuk mundet me u rikthy. Nje marredhenie, nje pritje, nje version i dikujt qe e deshe. Zemrimi thote: "Kjo nuk duhej me ndodh." Pikellimi thote: "Kjo ndodhi dhe dhemb."
Pyetja nuk eshte "Pse jam i/e zemruar?" Pyetja eshte "Nga cfare po mbrohem me mos e ndi?" Kur mundesh me iu pergjigj kesaj, zemrimi ndalon se drejton shown.
Mjete praktike: puna me zemrimin ne moment
Kur te godet zemrimi, ke nje dritare. Eshte e vogel. Perdori keto mjete para se modeli te marre drejtimin.
Rregulli i 90 sekondave. Kaskada neurokimike e zemrimit zgjat perafersisht 90 sekonda. Pas kesaj, cdo moment zemrimi po mirembahesh nga mendimet e tua. Je duke zgjedh me e ri-nxitur emocionin duke riperdor historine. Kur zemrimi ngrihet, vendos nje kronometer mendor. Merr fryme. Levizu. Prit 90 sekonda. Nese ende e ndjen pas kesaj, je duke e ushqye. Ndalo se ushqyeri.
Pyetja e posht. Ne nxehtesine e momentit, pyete veten nje pyetje: "Cfare ndiva nje sekond para zemrimit?" Ka pase nje flakrim te dickajes tjeter. Dhimbje. Frike. Turperim. Ai eshte emocioni i vertete. Emertoje. Edhe nese mundesh ta emertosh vetem pasi kalon zemrimi, perseri e riprogramon modelin me kohe.
Skanimi i trupit. Ku eshte zemrimi ne trupin tend? Nofullen e shtrenguar? Grushtet e shtrenguar? Gjoksin te djeg? Barkun te nyjur? Lokalizoje fizikisht. Pastaj merr fryme ne ate pike. Zemrimi jeton ne trup para se te jetoje ne mendje. Merru me trupin ma pare.
Dalja me qellim. Nese zemrimi eshte shume i nxehte per tu menaxhuar ne dhome, dil. Por dil me fjale, jo me heshtje. "Jam shume i/e aktivizuar per me pase kete bisede tani. Me duhen 20 minuta. Do te kthehem." Kjo nuk eshte shmangje. Shmangja nuk ka kohe kthimi. Nje dalje e rregulluar gjithmone perfshine nje kthim.
Riparimi. Nese zemrimi te drejtoi dhe bere deme, kthehu. "Isha i/e zemruar. Menyra si e trajtova ate nuk ishte ne rregull. Cfare duhej te kisha thene ishte..." Riparimi nuk fshin ate qe ndodhi. Por deshmon qe je ma i/e madhe se momenti yt ma i keq. Dhe u meson njerezve rreth teje qe zemrimi nuk do te thote shkaterrim.
Kanalizimi i zemrimit si karburant
Zemrimi nuk eshte thjesht dicka per tu menaxhuar. Eshte dicka per tu perdorur. Zemrimi, i kanalizuar sic duhet, eshte nje nga forcat ma te fuqishme qe ke ne dispozicion.
Zemrimi te tregon ku jane kufijet e tu. Nese dicka te zemron, ka gjasa se kaloi nje vije. Zemrimi po tregon vijen. Degjoje. Vendos kufirin. "Nuk do ta pranoj me u fol ne ate menyre." Ajo fjali, e thene me qetesi dhe vendosmeri, eshte zemrimi ne formen e tij ma te larte.
Zemrimi te tregon cfare te intereson. Nuk zemrohesh per gjera qe nuk te interesojne. Nese padrejtesia te zemron, te intereson drejtesia. Nese perbuzja te zemron, te intereson respekti. Nese dikush qe lendon nje njeri te dashur te zemron, te intereson mbrojtja. Ndjeke zemrimin per me gjet vlerat e tua.
Zemrimi jep energji per ndryshim. E njejta zjarr qe shkerben marredheniet mund te ndertoje te reja. E njejta intensitet qe djeg urat mund te ushqeje disiplinen per me ndryshu jeten. Zemrimi eshte energji. Pyetja nuk eshte kurre nese e ke. Pyetja eshte ku e drejton.
Ndalo se mundohesh me eliminue zemrimin. Fillo me mesu me e drejtue. Nje njeri qe nuk zemrohet kurre nuk eshte i ndricuar. Eshte i shkycur. Nje njeri qe zemrohet dhe e perdor me precizitet eshte dikush qe e ka kthye zjarrin e vet ne furre.
Ndjeje zemrimin. Lexoje mesazhin. Pastaj perdore per me ndertu dicka qe ka rendesi.