Nuk ka te beje me etiketimin e vetes
Interneti e ktheu teorine e lidhjes ne quiz personaliteti. "Une jam anksioze i lidhun." "Ai eshte shmangese." Njerezit i perdorin etiketat si shenja te horoskopit, sikur ta emerosh modelin eshte njejte si ta kuptosh. Nuk eshte.
Modelet e lidhjes nuk jane identitete te fiksuara. Jane strategji qe sistemi yt nervor i zhvilloi si pergjigje ndaj marredhenieve te tua me te hershme. Nje femije qe shtriu doren per prinderin dhe u prit me ngrohesi mesoi: "Eshte e sigurt te kesh nevoje per dike." Nje femije qe shtriu doren dhe nuk gjeti asgje mesoi: "Te kesh nevoje per njerez eshte e rrezikshme." Nje femije qe shtriu doren dhe ndonjehere u prit e ndonjehere u ndeshkua mesoi: "Dashuria eshte e paparashikueshme dhe duhet te jem vigjilent gjithmone."
Keto nuk jane zgjedhje. Jane adaptimе. Dhe kishin kuptim ne ate kohe. Problemi eshte qe sistemi yt nervor ende po ekzekuton softuer nga koha kur ishe dy vjecar, dhe ti po perpiqesh te ndertosh marredhenie te rrituri me ate.
Qellimi i kuptimit te lidhjes nuk eshte te futesh veten ne kuti. Eshte te shohesh kutine ku je tashme, qe te fillosh te ndertosh nje dere.
Katert modelet e lidhjes
Lidhja e sigurt. Je komfortabel me afersin dhe komfortabel me pavaresine. Mundesh te kerkosh cfare te duhet pa ankth. Mundesh te japesh hapesire pa panike. Kur lind konflikti, ecen drejt tij me pritshmerine qe mund te zgjidhet. Beson qe marredheniet mund te mbijetojne mospajtimet. Nuk e fitove kete duke qene me fat. E fitove sepse nje prind vazhdimisht u shfaq, iu pergjigj nevojave te tua, dhe beri riparim kur deshtoi. Perafersisht 50 deri ne 60 perqind te te rriturve kane nje model kryesisht te sigurt.
Lidhja anksioze. Te duhet afersia per tu ndi i sigurt. Distanca ndihet si braktisje. Je hipervigjilent per shenja terhiqjeje, dhe kur i ndjen, ndjek me fort. Shkruan perseri. Pyet nese dicka eshte gabim. Ke nevoje per sigurim dhe pastaj ke nevoje per sigurim per sigurimin. Monologu yt i brendshem ne marredhenie eshte: "A po largohen? A bera dicka gabim? A me duan ende?" Ky model zhvillohet kur nje prind ishte inkonsistent. Ndonjehere i pranishem, ndonjehere jo. Kurre nuk dije se cilen version do te merrje, keshtu qe mesove te kapeshe pas momenteve te pranishme dhe te panikoseshe gjate boshlleqeve.
Lidhja shmangese. Te duhet hapesire per tu ndi i sigurt. Afersia ndihet si mbytje. Kur dikush afrohet shume, terhiqesh. Vlereson pavaresine, ndonjehere deri ne pike te izolimit. Ke veshtiresi te shprehesh nevoja sepse te shprehesh nevoja do te thote te varesh nga dikush, dhe te varesh nga dikush do te thote vulnerabilitet, dhe vulnerabiliteti eshte ajo gje qe ke kaluar gjithe jeten duke e shmangur. Monologu yt i brendshem eshte: "Kam nevoje per hapesire. Kjo eshte shume. Mund ta menaxhoj vet." Ky model zhvillohet kur nje prind ishte emocionalisht i padisponueshem. Shtruve doren per ngushellim dhe nuk ishte aty. Keshtu qe mesove te ndalosh se shtriesh doren.
Lidhja e dezorganizuar. Deshiron afersi deshperimisht dhe je i tmerruar prej saj njekohesisht. Ecen drejt njerezve dhe pastaj i largon. Hapesh dhe pastaj mbyllesh. Marredheniet e tua ndihen kaotike sepse pervoja jote e brendshme eshte kaotike. Personi nga i cili deshiron ngushellim eshte gjithashtu personi qe ndihet i rrezikshem. Ky model zhvillohet kur nje prind ishte edhe burimi i ngushellimit edhe burimi i frikes. Abuzimi, neglizhenca e rende, ose nje prind me traumen e vet te pazgjidhur. Femija nuk mund ta zgjidhte kontradikten: "Kam nevoje per ty dhe ti me lendon." Keshtu zhvilluan nje model pa strategji koherente.
Si shfaqen modelet ne marredhenie reale
Teoria e lidhjes nuk eshte e dobishme si abstrakcion. Eshte e dobishme kur e sheh duke drejtuar jeten tende reale.
Modeli anksioze ne veprim:
- Partneri yt vjen ne shtepi i heshtur dhe truri yt menjehere thote, "Jane te inatosun me mu."
- Nuk te pergjigjen nje mesazhi per dy ore dhe ti ke shkruar tri skenare ndarjeje ne koke.
- Pas nje dite te mire bashke, ndjen nje vale ankthi sepse "kjo eshte shume mire per te zgjatur."
- Sakrifikin nevojat e tua per te shmangur konfliktin sepse konflikti ndihet si fillimi i fundit.
Modeli shmangese ne veprim:
- Partneri yt thote "Te dua" dhe dicka brenda teje ngushtohet ne vend qe te hapet.
- Pas nje fundjave bashke, ke nevoje per nje dite vet per tu "rivendosur." Jo si preference por si nevoje mbijetese.
- Kur qajne, instinkti yt i pare eshte ta rregullosh ose te dalesh nga dhoma. Te rrish me dhembjen e tyre ndihet e padurueshme.
- Ke mbaruar marredhenie ne piken ku filluan te beheshin reale. Jo sepse dicka ishte gabim, por sepse afersia vete ndihej si kercenim.
Modeli i dezorganizuar ne veprim:
- U tregove gjithcka per jeten tende ne takimin e trete dhe pastaj u zhduke per nje jave.
- Deshiron intimitet dhe pastaj ndihesh i/e bllokuar momentin qe e ke.
- Marredheniet e tua qarkullojne mes afersise intensive dhe terhiqjes se papritur, dhe asnjera gjendje nuk ndihet stabile.
- Ndonjehere ndihesh si dy persona te ndryshem ne te njejten marredhenie.
Nese e njohe veten ne keto, mire. Njohja eshte aty ku fillon ndryshimi.
Kurtha anksioze-shmangese
Kjo eshte dinamika me e zakonshme dhe me e dhembshme ne marredhenie. Personi anksioze dhe personi shmangese e gjejne njeri-tjetrin me nje konsistence te jashtezakonshme. Nuk eshte rastesi. Eshte nje plage qe njeh homologen e saj.
Si fillon: Personi shmangese ndihet i sigurt sepse personi anksioze ben gjithe punen emocionale. Personi anksioze ndihet i zgjedhur sepse personi shmangese eshte nje sfide per tu fituar. Te dy ndjejne kimi. Ajo qe ne te vertete po ndjejne eshte plaga e tyre duke u aktivizuar.
Si zhvillohet: Personi anksioze shtrin doren per afersi. Personi shmangese terhiqet. Personi anksioze shtrin doren me fort. Personi shmangese terhiqet me larg. Personi anksioze panikoset dhe ose proteston me ze te larte ose hesht si strategji. Personi shmangese ndihet i mbytur dhe mbyllet plotesisht. Te dy jane ne dhembje. Askush nuk ndihet i kuptuar.
Pjesa e egra: Kur personi anksioze me ne fund heq dore dhe fillon te terhiqet, personi shmangese papritmas ndihet mjaft i sigurt per tu afruar. Personi anksioze ndjen lehtesim dhe hapet perseri. Personi shmangese ndjen afersi dhe terhiqet perseri. Cikli rifillon. Kjo mund te vazhdoje per vite.
Thyerja e ciklit kerkon qe te dy ta shohin:
- Personi anksioze duhet te mesoje te qetesoje veten ne vend qe te ndjeke. Te rrije me sikletin e distances pa e bere te nenkuptoje katastrofe.
- Personi shmangese duhet te mesoje te qendroje ne vend qe te terhiqet. Te tolерoje afersin pa e bere te nenkuptoje mbytje.
- Te dy duhet te kuptojne qe partneri i tyre nuk eshte armiku. Partneri i tyre eshte nje person me nje plage te ndryshme, duke iu pergjigjur nje frike te ndryshme, me nje strategji te ndryshme mbijetese.
Kjo dinamike ndryshon vetem kur te pakten nje person ndalon se vallezuari. Zakonisht kjo do te thote te maresh ndihme. Jo sepse je i thyer, por sepse modeli eshte me i madh se vullneti yt.
Inventari i lidhjes: hartimi i modelit tend
Ta dish stilin e lidhjes intelektualisht nuk mjafton. Duhet te hartosh si operon ne jeten tende specifike me nxiteset e tua specifike.
Pergjigju me ndershemeri:
Kur partneri yt terhiqet, impulsi yt i pare eshte te:
- (a) Flasesh per te me qetesi kur te vije koha e duhur. (I sigurt)
- (b) I ndjekesh. Mesazh. Telefonate. Sigurim i menjehereshem. (Anksioze)
- (c) Ndjesh lehtesim dhe gezohesh me hapesiren. (Shmangese)
- (d) I ndjekesh, pastaj papritmas terhiqesh vet. (I dezorganizuar)
Kur dikush te thote "Te dua" thelle dhe e nenkupton, ti ndjen:
- (a) Ngrohesi. Mirenjohje. Lidhje. (I sigurt)
- (b) Lehtesim te perzier me "Po a vertet?" (Anksioze)
- (c) Siklet. Bllokeshe. Nevoje per te krijuar distance. (Shmangese)
- (d) Tmerr dhe deshire te deshperuar njekohesisht. (I dezorganizuar)
Pas konfliktit, zakonisht:
- (a) Kerkoni riparim dhe rilidhje. (I sigurt)
- (b) Mendon pa pushim per cfare do te thote per marredhenien. (Anksioze)
- (c) Ke nevoje per kohe te konsiderueshme vet dhe mundesh te shkepusesh mendoerisht nga marredhenia. (Shmangese)
- (d) Luhateshe mes deshires per ta rregulluar urgjentisht dhe deshires per tu larguar plotesisht. (I dezorganizuar)
Modeli yt mund te mos jete i paster. Shumica anojne ne nje drejtim por kane elemente te te tjereve, sidomos nen stres. Qellimi nuk eshte nje etikete e paster. Qellimi eshte vetedija. Kur mundesh te shohesh modelin duke u ndezur ne kohe reale, ke nje zgjedhje qe nuk e kishe me pare.
Lidhja e sigurt e fituar
Ja pjesa qe ka me se shumti rendesi: modeli yt i lidhjes nuk eshte fati yt. Hulumtimi i lidhjes tregon qe njerezit mund te levizin drejt sigurise ne cdo moshe. Kjo quhet lidhja e sigurt e fituar, dhe eshte nje nga gjetjet me shpresedhenese ne gjithe psikologjine.
Siguria e fituar do te thote: Nuk te eshte dhene nje themel i sigurt si femije, por permes perpjekjes se vetedijshme, terapise, dhe marredhenieve te shendosha, e ndertove vet. Sistemi yt nervor mesoi nje model te ri. Jo perfekt. Jo pa rreshqitur mbrapa. Por themelisht, ndryshove menyren si lidhesh.
Cfare e nderton sigurine e fituar:
- Nje marredhenie me nje person te sigurt. Te jesh ne nje marredhenie me dike qe eshte vazhdimisht i disponueshem, i pergjegjshem, dhe jo kercenues e riprogramon sistemin tend nervor me kalimin e kohes. Ky mund te jete partner, terapeut, mentor, ose mik i ngushte. Celesi eshte konsistenca. Sistemi yt nervor ka nevoje per deshmi te perseritura qe te shtrish doren do te pritet me ngrohesi.
- Te kuptosh historine tende. Hulumtimi tregon qe parashikuesi me i mire i lidhjes se sigurt nuk eshte cfare te ka ndodhur si femije, por nese ke kuptuar cfare ka ndodhur. Njerezit qe mund te tregojne femijerine e tyre me koherence, duke pranuar edhe dhembjen edhe ndikimin e saj pa u mbytur prej saj, prirejne te funksionojne me siguri pavaresisht pervjes se tyre te hershme.
- Praktikimi i sjelljes se sigurt. Siguria nuk eshte vetem dicka qe e ndjen. Eshte dicka qe e ben. Komunikon drejtperdrejt ne vend se te sugjerosh. Rrish me sikletin ne vend qe te ikesh. Beson procesin ne vend qe te kontrollosh rezultatin. Riparim pas konfliktit ne vend se te shmangesh ose te bllokohet. Cdo veprim i sigurt perforcon rrugen nervore.
- Vetrrregullimi. Themeli i lidhjes se sigurt eshte aftesia per te rregulluar sistemin tend nervor. Nese nuk mundesh te qetesosh veten, gjithmone do te varesh nga dikush tjeter per ta bere. Ajo nuk eshte lidhje. Eshte delegim i stabilitetit tend. Ndertohu rregullimin tend se pari. Pastaj lidhu nga nje vend plotesie, jo nevoje.
Nuk e zgjodhe modelin tend te lidhjes. Por mundesh te zgjedhesh cfare ben me te. Femija nuk kishte opsione. I rrituri ka.
Biseda e riparimit
Plaget e lidhjes nuk sherohen ne izolim. Sherohen ne marredhenie. Dhe momenti me i fuqishem ne cdo marredhenie eshte riparimi.
Riparimi eshte ajo qe ndodh pas thyerjes. Pas debatit, terhiqjes, moskomunikimit, lendimit. Eshte momenti ku nje person thote, "Ajo shkoi gabim. Lejo me te kthehem dhe ta rregulloj."
Si tingullon riparimi:
- "U terhoga dje dhe e di qe e aktivizoi friken tende. Jam ketu tani. Nuk po shkoj askund."
- "Isha anksioze dhe te mbyti me mesazhe. Ai ishte modeli im, jo faji yt. Po punoj me te."
- "U mbylla gjate debatit. Isha i mbingarkuar. Dua te kthehem tek ajo tani qe jam i rregulluar."
- "Thash dicka lenduese. Isha i frikesuar. Nuk eshte justifikim, vetem kontekst. Me vjen keq."
Pse riparimi ka me shume rendesi se perfeksioni: Kurre nuk do te lidhesh ne menyre perfekte. Do te aktivizohesh. Do te biesh ne modele te vjetra. Do te lendosh njerezit qe i do. Kjo nuk eshte deshtim. Kjo eshte te jesh njeri. Ajo qe i ndan marredheniet e sigurta nga ato te pasigurta nuk eshte mungesa e thyerjes. Eshte prania e riparimit.
Nje marredhenie ku te dy njerezit thyejne dhe riparojne eshte me e forte se nje ku asnje person kurre nuk ben gabim. Sepse riparimi nderton dicka qe perfeksioni kurre nuk mundet: besimin qe marredhenia mund te mbijetoje paperfeksionin.
Nuk ke nevoje te jesh perfektisht i sigurt. Ke nevoje te jesh i gatshem te kthehesh. Te thuash, "E shoh cfare bera. E shoh si ra. Dua te bej me mire." Ai gatshemeri, i praktikuar pa pushim, eshte ajo qe riprogramon lidhjen tende. Jo te lexosh per te. Jo te mendosh per te. Ta besh. Ne marredhenie reale. Me njerez reale. Nje riparim ne nje kohe.