Të kuptosh plagët e fëmijërisë

Pse plagët e fëmijërisë kanë rëndësi tani

Ti nuk je fëmijëria jote. Por fëmijëria jote është brenda teje. Është në mënyrën si lidhesh emocionalisht, si grindesh, si tërhiqesh dhe si e kërkon tjetrin. Është në çdo marrëdhënie që ke sabotuar dhe në çdo person që ke zgjedhur.

Plagët e fëmijërisë nuk janë ngjarje që i kujton. Janë modele që i përsërit. Fëmija që u refuzua mëson ta refuzojë veten përpara se ta bëjë dikush tjetër. Fëmija që u braktis mëson të largohet përpara se ta braktisin. Fëmija që u poshtërua mëson të zvogëlohet që të mos e shohin kurrë. Këto nuk janë zgjedhje të vetëdijshme. Janë përshtatje mbijetese që kishin kuptim në moshën pesëvjeçare dhe nuk kanë kuptim në moshën tridhjetë e pesëvjeçare.

Plaga nuk është ajo që të ndodhi. Plaga është përfundimi që nxore për veten për shkak të asaj që ndodhi.

• Fëmija që u shpërfill vendosi: “Nuk kam rëndësi.”
• Fëmija që u kritikua vendosi: “Nuk jam mjaftueshëm i mirë.”
• Fëmija që u la vetëm vendosi: “Njerëzit largohen gjithmonë.”
• Fëmija që u kontrollua vendosi: “Nevojat e mia nuk kanë rëndësi.”
• Fëmija që merrte dashuri në mënyrë të paparashikueshme vendosi: “Dashuria nuk është e sigurt.”

Këto vendime u bënë bindje. Bindjet u bënë modele. Modelet u bënë personaliteti yt. Dhe tani e quan “thjesht kështu jam”. Nuk është ai që je. Është ai që duhej të bëheshe për të mbijetuar.

Pesë plagët themelore

Çdo plagë fëmijërie hyn në njërën nga pesë kategoritë. Shumica e njerëzve mbartin një ose dy plagë kryesore. Të kuptosh se cila të drejton është fillimi i çlirimit prej saj.

1. Plaga e refuzimit. Kjo plagë thotë: “Jam i padëshiruar. Ka diçka thelbësisht të gabuar tek unë.” Zhvillohet kur një fëmijë përbuzet, shpërfillet ose bëhet të ndihet si pengesë. I rrituri me këtë plagë e refuzon veten përpara se ta bëjnë të tjerët. Tërhiqet, saboton veten dhe e ka të vështirë të besojë se dikush e dëshiron vërtet. Mund të duket i pavarur, por poshtë kësaj qëndron bindja e tmerruar se, nëse dikush afrohet mjaftueshëm, do ta shohë të metën dhe do të largohet.

2. Plaga e braktisjes. Kjo plagë thotë: “Të gjithë largohen. Nuk mjaftoj për ta bërë dikë të qëndrojë.” Zhvillohet kur një fëmijë e humb kujdestarin fizikisht ose emocionalisht. Vdekje, divorc, varësi, mungesë emocionale. I rrituri me këtë plagë kapet fort pas tjetrit. Është tepër vigjilent ndaj shenjave të tërheqjes. Një mesazh i vonuar bëhet provë largimi. Një plan i anuluar bëhet dëshmi refuzimi. Mund të përpiqet t’i kënaqë të gjithë, duke bërë çdo gjë që të jetë i pazëvendësueshëm, që askush të mos ketë arsye të largohet.

3. Plaga e poshtërimit. Kjo plagë thotë: “Jam i tepërt. Duhet të zvogëlohem.” Zhvillohet kur një fëmijë turpërohet sepse është vetvetja. E tallin pse qan, ia përqeshin trupin, qeshin me interesat e tij ose një kujdestar e turpëron publikisht. I rrituri me këtë plagë tmerrohet nga të qenët i dukshëm. E zbeh veten në grupe. Jep tepër që të mos shihet si egoist. Qesh me veten përpara se ta bëjë dikush tjetër. Dukshmëria ndihet si rrezik.

4. Plaga e tradhtisë. Kjo plagë thotë: “Nuk mund t’i besoj askujt. Nëse e ul vigjilencën, do të lëndohem.” Zhvillohet kur një fëmijë tradhtohet nga dikush të cilit i besonte. Një prind që gënjente, një kujdestar i paqëndrueshëm, premtime që thyheshin vazhdimisht. I rrituri me këtë plagë kontrollon gjithçka. E ka të vështirë të delegojë, të lëshojë kontrollin dhe t’i lejojë njerëzit të afrohen. Mund të duket i fortë, por forca është armaturë. Poshtë saj qëndron dikush që mësoi se mbështetja te të tjerët është gjëja më e rrezikshme që mund të bësh.

5. Plaga e padrejtësisë. Kjo plagë thotë: “Bota është e padrejtë dhe duhet të jem i përsosur për t’i mbijetuar.” Zhvillohet kur një fëmije i kërkohen standarde të pamundura. Prindërim i ftohtë, autoritar. Dashuri që kushtëzohej nga rezultatet. Lavdërime që vinin vetëm për arritjet, kurrë për vetë ekzistencën. I rrituri me këtë plagë është i ngurtë. Është i ashpër me veten dhe me të tjerët. E ka të vështirë të shfaqë cenueshmëri, sepse ajo nënkupton papërsosmëri dhe papërsosmëria nuk tolerohej kurrë.

Cilën plagë e njohe? Ndoshta nuk u ndie si njohje. Ndoshta u ndie si një grusht në stomak. Kështu e kupton.

Si shfaqen plagët e fëmijërisë në marrëdhëniet e të rriturve

Plagët e fëmijërisë nuk mbeten në fëmijëri. Hyjnë në çdo marrëdhënie që ke. Ulen në tryezën e darkës. Futen në shtrat me ty. Të pëshpëritin në vesh gjatë çdo grindjeje. Dhe nuk i dëgjon, sepse mendon se është zëri yt.

Plaga e refuzimit në marrëdhënie: Largohesh përpara se të të lënë. I vë njerëzit në provë për të parë nëse do të qëndrojnë. E interpreton sjelljen neutrale si refuzim. “Nuk iu përgjigj mesazhit shpejt” bëhet “Nuk më do.” Mund t’i shtysh njerëzit larg dhe pastaj të ndihesh i rrënuar kur largohen vërtet.

Plaga e braktisjes në marrëdhënie: Kapesh fort pas tjetrit. Ke nevojë për siguri të vazhdueshme. Nuk e duron dot largësinë pa i dhënë një kuptim katastrofik. Mund të tërheqësh partnerë shmangës, sepse tërheqja e tyre ta aktivizon plagën dhe aktivizimi ndihet si tërheqje mes jush. Nuk është tërheqje romantike. Është një plagë që njeh nxitësin e vet.

Plaga e poshtërimit në marrëdhënie: Jep tepër. E zvogëlon veten që të mos bëhesh shënjestër. E ke të vështirë të pranosh, sepse të pranosh do të thotë të të shohin dhe të të shohin do të thotë të jesh i ekspozuar. Mund të tërheqësh partnerë që marrin më shumë se japin, sepse plaga të thotë se puna jote është të shërbesh, jo të kesh nevojë.

Plaga e tradhtisë në marrëdhënie: Merr në pyetje. Kontrollon telefonat. Nuk mund të çlirohesh e të besosh. Kontrollon mjedisin sepse e paparashikueshmja ndihet si rrezik. Mund t’i largosh partnerët me vigjilencën tënde dhe pastaj ta përdorësh largimin e tyre si provë se kishe të drejtë që nuk besoje.

Plaga e padrejtësisë në marrëdhënie: Kritikon. I vendos partnerit standarde që nuk mund t’i përmbushë kurrë. E ke të vështirë t’i lësh pas gjërat e vogla, sepse çdo papërsosmëri ndihet si shkelje. Mund t’ia mohosh ngrohtësinë derisa rezultatet të përmirësohen. Partneri ndihet sikur po merr nota, jo dashuri.

Plaga e zgjedh gjithmonë partnerin. Derisa ta shohësh plagën, do të vazhdosh të zgjedhësh njerëz që ta aktivizojnë dhe ta quash dashuri.

Të kuptosh apo të justifikosh

Këtu ngecin shumica e njerëzve. Mësojnë për plagët e fëmijërisë dhe i përdorin si shpjegim të përhershëm për sjelljen e dëmshme. “Jam kështu për shkak të prindërve.” “Nuk e kontrolloj dot, kështu jam rritur.” “Ky është thjesht stili im i lidhjes emocionale.”

Jo. Të kuptuarit e prejardhjes së modeleve të tua nuk është leje për të vazhduar t’i përsëritësh.

Dy gjëra janë të vërteta njëkohësisht:

• Ajo që të ndodhi nuk ishte faji yt.
• Ajo që bën tani me të është përgjegjësia jote.

Prindërit e tu mund të kenë qenë neglizhues. Kjo shpjegon pse e ke të vështirë të besosh. Nuk e justifikon kontrollimin e telefonit të partnerit. Kujdestari yt mund të ketë qenë emocionalisht i papranishëm. Kjo shpjegon pse kapesh fort pas tjetrit. Nuk e justifikon ndëshkimin e dikujt sepse ka nevojë për hapësirë.

Dhembshuria për fëmijën që ishe dhe përgjegjësia e të rriturit që je mund të bashkëjetojnë. Duhet të bashkëjetojnë. Pa dhembshuri, do ta turpërosh veten deri në paralizim. Pa përgjegjësi, do të mbetesh i bllokuar në një histori që të mban të vogël.

Qëllimi nuk është t’i fajësosh prindërit përgjithmonë. Qëllimi nuk është të shtiresh sikur fëmijëria nuk kishte rëndësi. Qëllimi është të thuash: “Këtu filloi. Dhe këtu e marr unë drejtimin.”

Rruga e shërimit: emërto, ndiej, vajto, zgjidh

Shërimi i plagëve të fëmijërisë nuk është një seminar fundjave. Nuk është një seancë e vetme terapie. Është një proces që kërkon kohë dhe ndjek një rrugë.

Hapi 1: Emërtoje. Nuk mund të shërosh atë që nuk pranon ta emërtosh. Thuaje qartë. “Mbart një plagë braktisjeje.” “Jam neglizhuar emocionalisht.” “Prindi im ishte i paqëndrueshëm dhe kjo ma cenoi aftësinë për të besuar.” Emërtimi ia heq fuqinë për të vepruar në errësirë. Për sa kohë plaga nuk emërtohet, ajo të kontrollon pa u dukur.

Hapi 2: Ndjeje. Plaga u krijua kur një emocion ishte tepër i madh për t’u përpunuar. Ai mbeti i ngrirë në trupin tënd. Shërimi kërkon ta lejosh atë emocion të ngrirë të shkrijë. Kjo është pjesa që shumica e njerëzve e anashkalojnë sepse dhemb. Lëre të dhembë. Qaj. Shprehe tërbimin. Dridhu. Çfarëdo qoftë emocioni, lëre të kalojë përmes teje. Një plagë që ndihet mund të shërohet. Një plagë që shmanget të drejton përgjithmonë.

Hapi 3: Vajtoje. Kjo është pjesa për të cilën askush nuk të tregon. Duhet ta vajtosh atë që nuk e more. Prindin që duhej të ishte i pranishëm, por nuk ishte. Sigurinë që e meritoje, por nuk e pate kurrë. Fëmijërinë që ta vodhën. Vajtimi nuk është keqardhje për veten. Është pranimi i humbjes. Dhe derisa ta vajtosh, do të vazhdosh të kërkosh plotësimin e nevojave të fëmijërisë nga partnerë të rritur që nuk munden dhe nuk duhet ta mbajnë atë rol.

Hapi 4: Zgjidh ndryshe. Këtu shërimi bëhet real. Plaga aktivizohet. Ndien tërheqjen e modelit të vjetër. Dhe zgjedh një përgjigje tjetër. Aktivizohet plaga e braktisjes dhe, në vend që të kapesh fort pas tjetrit, qetëson veten. Aktivizohet plaga e refuzimit dhe, në vend që të tërhiqesh, qëndron. Aktivizohet plaga e tradhtisë dhe, në vend që të marrësh në pyetje, zgjedh besimin. Sa herë zgjedh ndryshe, dobëson lidhjet e vjetra nervore dhe forcon të rejat.

Kjo nuk është një rrugë e drejtë. Do të kthehesh te të njëjtat pika. Do të bësh hapa prapa. Do të kesh ditë kur plaga e vjetër të drejton siç ka bërë gjithmonë. Ky nuk është dështim. Është shërim. Shërimi nuk është mungesa e plagës. Është prania e një zgjedhjeje të re.

Mjete praktike për shërimin

Të kuptuarit nuk mjafton. Të duhen mjete që mund t’i përdorësh sot. Ja tre që funksionojnë.

Mjeti 1: Inventari i plagëve. Shkruaji tre modelet kryesore të marrëdhënieve që të shkaktojnë dhimbje. Ndiq gjurmët e secilit prapa në kohë. Kur u ndjeve kështu për herë të parë? Çfarë të thanë ose të treguan në fëmijëri që e bëri këtë model të dukej i domosdoshëm? Shkruaje me sinqeritet. Nuk bëhet fjalë për fajësim. Bëhet fjalë për të parë fillin që lidh atëherë me tani. Pasi ta shohësh, nuk mund të bësh sikur nuk e ke parë.

Mjeti 2: Ndërprerja e modelit. Kur e ndien aktivizimin e plagës në një marrëdhënie, ndalo pak. Bëji vetes tri pyetje: “Çfarë po ndiej tani?” “Sa vjeç ndihem me këtë ndjesi?” “Çfarë do të bënte tani versioni im i rritur?” Pyetja e tretë është ndërprerja. Të nxjerr nga gjendja e fëmijës dhe të sjell në gjendjen e të rriturit. Fëmija reagon nga plaga. I rrituri përgjigjet nga e tashmja.

Mjeti 3: Të bëhesh prind për veten. Kjo është praktika e dhënies vetes të asaj që kujdestarët nuk mundën të ta jepnin. Nëse nuk të dhanë siguri, ndërton një jetë me siguri. Rutina, marrëdhënie të qëndrueshme, mjedise ku nuk ecën si mbi vezë. Nëse nuk more pranim të ndjenjave të tua, mëson t’ia japësh vetes. “Kjo ishte e vështirë. Bëra më të mirën që munda. Kam të drejtë të ndihem kështu.” Nëse nuk të dhanë kufij, i vendos tani. Me vendosmëri. Me vazhdimësi. Jo për t’i ndëshkuar të tjerët, por për ta mbrojtur fëmijën brenda teje që nuk u mbrojt kurrë.

Shërimi nuk ka të bëjë me kthimin prapa në kohë. Ka të bëjë me të qenët personi që të duhej kur ishe i vogël. Prindi që qëndron. Zëri që thotë: “Ti mjafton.” Krahët që të mbajnë kur bota bëhet tepër e rëndë.

Nuk e more atëherë. Mund t’ia japësh vetes tani. Ky nuk është çmim ngushëllimi. Kjo është puna. Dhe mjafton.