Udhëzuesi i vetëpohimit

Çfarë është vetëpohimi në të vërtetë

Shumica e ngatërrojnë vetëpohimin me agresivitetin. Nuk janë aspak të afërta. Agresiviteti imponon. Vetëpohimi qartëson. Njëri shpërfill personin tjetër. Tjetri i respekton të dy njerëzit në bisedë.

Tre stilet e komunikimit:

Pasiv. Ti i vë të gjithë të tjerët të parët. I përpin mendimet e tua. Thua «Nuk më pengon» kur të pengon. Thua «Është në rregull» kur nuk është. Përshtatesh derisa nuk mundesh më, pastaj ose shpërthen, ose zhdukesh. Njerëzit të përshkruajnë si njeri të lehtë për t’u marrë vesh. Ajo që nuk shohin është pakënaqësia që grumbullohet përbrenda.

Agresiv. E vë veten të parën duke shkelur të gjithë të tjerët. Dominon bisedat. Përdor volumin, tonin ose frikësimin për të marrë atë që do. Mund të marrësh bindje, por nuk merr respekt. Njerëzit rreth teje ose kundërsulmojnë, ose mbyllen. Asnjëri rezultat nuk krijon afërsi.

Vetëpohues. E vendos veten në pozicion të barabartë me personin tjetër. I shpreh qartë nevojat e tua. Dëgjon të tijat. E mban qëndrimin tënd pa sulmuar. Mund të thuash jo pa mizori. Mund të mos jesh dakord pa përçmim. Mund të kërkosh atë që dëshiron pa ndjenjë faji.

Vetëpohimi thotë: «Unë kam rëndësi. Edhe ti ke. Le ta gjejmë një zgjidhje.» Është i vetmi stil që ndërton marrëdhënie të vërteta.

Pse e ke të vështirë të jesh vetëpohues

Nuk ke lindur pasiv. Je mësuar të bëhesh i tillë. Diku gjatë rrugës mësove se të kishe nevoja ishte bezdi, se të flisje hapur ishte e rrezikshme dhe se detyra jote ishte t’i bëje të tjerët të ndiheshin rehat.

Prejardhjet e zakonshme të pasivitetit:

• Ti ruaje paqen. Në familjen tënde, dikush kishte sjellje të paparashikueshme. Roli yt ishte t’i qetësoje gjërat, ta kuptoje atmosferën, t’i mbaje të gjithë të qetë. Mësove se nevojat e tua sillnin trazirë. Kështu pushove së pasuri nevoja.
• Ndëshkoheshe kur flisje hapur. Kur thoshe çfarë doje, të quanin egoist, dramatik ose tepër të vështirë. Mesazhi ishte i qartë: zëri yt është problem. Kështu heshte.
• Shpërbleheshe kur bindeshe. Nota të mira, sjellje e mirë, asnjë telash. Të lavdëronin sepse ishe i urtë. Mësove se vlera jote vinte nga fakti që nuk trazoje asgjë. Kështu u bëre dikush që nuk e lëkund kurrë varkën, edhe kur ajo po fundoset.
• E ngatërron vetëpohimin me agresivitetin. Meqë i vetmi model i «të folurit hapur» që ke parë ishte dikush që bërtiste, beson se çdo drejtpërdrejtësi është armiqësi. Kështu e shmang krejtësisht.

Të kuptosh nga erdhi modeli nuk të jep leje ta mbash. Të jep kontekst. Je mësuar të jesh pasiv. Mund ta mësosh veten të jesh vetëpohues. Është aftësi, jo tip personaliteti.

Si të thuash jo pa ndjenjë faji

Fjala «jo» është një fjali e plotë. Por shumicës u duket si tradhti. Të thuash jo ndihet sikur po zhgënjen dikë, po tregohesh egoist ose po fton konflikt. Kështu thua po kur mendon jo, pastaj mban pakënaqësi ndaj personit që të kërkoi diçka.

Si funksionon një jo e qartë:

• Thuaje drejtpërdrejt. «Jo, nuk mund ta bëj këtë.» Jo «Do të përpiqem» kur e di se nuk do ta bësh. Jo «Ndoshta» kur mendon kurrë. Një jo e qartë tregon kujdes sepse është e qartë. Një përgjigje e paqartë ua humbet kohën të gjithëve.
• Mos jep shpjegime të tepërta. «Jo, kjo nuk më përshtatet.» Nuk i detyrohesh askujt një arsyetim me tre paragrafë. Sa më shumë shpjegon, aq më shumë fton negocim. Thuaj jo. Pusho së foluri.
• Mos kërko falje për kufirin. «Më vjen keq, por nuk mundem.» Pse të vjen keq? Nuk po bën asgjë të gabuar. «Nuk jam i disponueshëm për këtë» është pohim, jo fyerje. Hiqe kërkimin e faljes.
• Lejoje sikletin të jetë aty. Pasi të thuash jo, do të ketë heshtje. Do të ndihet e rëndë. Do të duash ta mbushësh duke u tërhequr ose duke e zbutur përgjigjen. Mos e bëj. Qëndro me sikletin. Kalon. Sa më shumë ushtron, aq më shpejt kalon.

E vërteta për fajin: Faji që ndien pasi thua jo nuk është informacion moral. Është reagim i kushtëzuar. Sistemi yt nervor ka mësuar se jo do të thotë rrezik. Sa herë thua jo dhe nuk ndodh asgjë e keqe, e ndryshon atë lidhje. Faji zvogëlohet. Por vetëm nëse pushon së iu binduri.

Si t’i shprehësh nevojat pa kërkuar falje

Të kesh nevoja nuk do të thotë të kërkosh tepër. Do të thotë të jesh njeri. Por nëse je rritur në një mjedis ku nevojat ishin barrë, ke mësuar t’i fshehësh, t’i zvogëlosh ose t’i veshësh si sugjerime.

Si duket shprehja pasive e nevojave:

• «A do të ishte e mundur, ndoshta, nëse nuk është shumë bezdi, që ti mbase të konsideroje...» Jo. Shprehe nevojën.
• «E di se po kërkoj shumë, por...» Tashmë po kërkon falje para se të kesh kërkuar diçka.
• «Nuk është ndonjë gjë e madhe, por...» Po të mos ishte e rëndësishme, nuk do ta hapje këtë temë. Pusho së zvogëluari rëndësinë e saj.
• Jep shenja dhe shpreson ta kuptojnë vetë. Nuk do ta kuptojnë. Thuaje.

Si duket shprehja vetëpohuese e nevojave:

• «Kam nevojë për më shumë kohë cilësore me ty. Jo si ankesë. Si një shprehje e sinqertë e asaj që ka rëndësi për mua.»
• «Kam nevojë ta mbash fjalën kur thua se do të bësh diçka. Po humbas besimin dhe kjo më shqetëson.»
• «Kam nevojë për hapësirë këtë fundjavë. Nuk po largohem prej teje. Po kujdesem për veten që të mund të jem më i pranishëm.»
• «Kam nevojë të njihet kontributi im kur bëj diçka për këtë familje. Jo për lavdërime. Thjesht për vlerësim.»

Vëre modelin. «Kam nevojë», pastaj gjëja konkrete. Pa kërkuar falje. Pa zbutje. Pa tridhjetë sekonda hyrje para se të arrish te thelbi. Mund të jesh i ngrohtë dhe i drejtpërdrejtë. Mund të jesh i sjellshëm dhe i qartë. Këto nuk janë të kundërta.

Si ta mbash qëndrimin tënd nën presion

Të thuash jo është hapi i parë. Ta mbash qëndrimin kur dikush kundërshton është prova e vërtetë. Sepse do të kundërshtojnë. Njerëzit që janë mësuar me përshtatjen tënde nuk festojnë kur papritur vendos kufij. E shtojnë presionin.

Taktikat e zakonshme të kundërshtimit:

• Nxitja e ndjenjës së fajit. «Pas gjithë atyre që kam bërë për ty, kështu më trajton.» Ky është presion emocional. Synon të të bëjë të ndihesh njeri i keq sepse ke një kufi. Mos e kap karremin.
• Zemërimi. Ngrenë zërin. Bëhen të ashpër. Mesazhi është: «Nëse e mban këtë kufi, do të të kushtojë.» Ruaj qetësinë. Zemërimi është presion. Presioni funksionon vetëm nëse dorëzohesh.
• Shpërfillja. «Po e tepron.» «Nuk është aq serioze.» Kjo e zvogëlon nevojën tënde për ta bërë më të lehtë shpërfilljen e saj. Mos debato nëse nevoja jote është e vlefshme. Është. Vazhdo më tej.
• Tërheqja. Ftohen. Largohen. Të ndëshkojnë me heshtje. Kjo synon ta bëjë çmimin e kufirit tënd të duket më i lartë se çmimi i tërheqjes. Lëri të tërhiqen. Kufiri yt nuk varet nga miratimi i tyre.

Teknika e përsëritjes së qetë. Kur dikush kundërshton, përsërite kufirin tënd. Me qetësi. Pa shtjellime. «E kuptoj që je i mërzitur. Përgjigjja ime mbetet jo.» «E dëgjoj çfarë po thua. Unë ende kam nevojë për këtë.» «E di se nuk është ajo që doje. Nuk po e ndryshoj qëndrimin tim.» Thuaje një herë. Nëse të shtyjnë më tej, thuaje sërish. Të njëjtat fjalë. I njëjti ton. Pastaj pusho së u përfshiri në debat. Nuk po debaton. Po informon.

Ta mbash qëndrimin nuk do të thotë të fitosh. Do të thotë t’i tregosh vetes se nevojat e tua nuk bëhen të negociueshme sipas rehatisë së dikujt tjetër.

Si ta ushtrosh vetëpohimin çdo ditë

Nuk bëhesh vetëpohues në çastet e mëdha. Bëhesh i tillë duke ushtruar në çastet e vogla. Çdo ditë të jep dhjetëra mundësi të ushtrosh të thuash atë që mendon.

Ide për praktikë të përditshme:

• Shpreh një parapëlqim. Kur dikush të pyet ku dëshiron të hani, thuaj ku dëshiron të hani. Jo «Nuk më intereson, ku të duash ti». Ti ke një parapëlqim. Thuaje.
• Korrigjo një gabim të vogël. Kur porosia jote në restorant është e gabuar, ktheje. Me mirësjellje. Pa ndjenjë faji. Ky është vetëpohimi në formën më të thjeshtë.
• Shpreh mospajtimin. Kur dikush thotë diçka me të cilën nuk je dakord, thuaje. Jo për t’u grindur. Thjesht për të qenë i sinqertë. «Unë e shoh ndryshe.» Katër fjalë. Bota nuk merr fund.
• Pusho së shpjeguari tepër. Herën tjetër që refuzon diçka, thuaj një fjali. Pastaj ndalo. Pa fjali të dytë. Pa arsyetim. Vëre sa e sikletshme ndihet heshtja. Qëndro me të gjithsesi.
• Vëre mënyrën si flet. Zëvendëso «Më vjen keq, por» me «Kam nevojë». Zëvendëso «A do të ishte në rregull sikur» me «Unë do të». Zëvendëso «Nuk më pengon» me «Do të parapëlqeja». Ndryshimet e vogla në gjuhë krijojnë ndryshime të mëdha në mënyrën si e përjeton veten.

Vetëpohimi nuk është çelës që e ndez. Është muskul që e zhvillon. Herën e parë që thua jo qartë, do të ndihesh i tmerruar. Herën e dhjetë do të ndihesh në siklet. Herën e njëqindtë do të të duket pjesë e asaj që je.

Pusho së kërkuari leje për të pasur nevoja. I ke. Shprehi. Njerëzit e duhur nuk do të largohen. Të gabuarit do të largohen. Dhe ky është qëllimi.