Cfare eshte ne te vertete vetevleresimi (dhe cfare nuk eshte)
Vetevleresimi eshte besimi qe ti je i mjaftueshem pa performu, pa prodhu, ose pa provu asgje. Nuk eshte vetbesim. Vetbesimi vjen e shkon. Nuk eshte vetestim. Vetestima lidhet me rezultate. Vetevleresimi eshte nen te gjitha keto. Eshte dyshemeja ku qendron para se te besh dicka.
Shumica e njerezve e ngatrrojne vetevleresimin me vetestimen. Ja ndryshimi:
- Vetestima thote: "E bera mire, prandaj ndihem mire per veten."
- Vetevleresimi thote: "Kam vlere pavaresisht nese e bera mire ose jo."
Vetestima bazohet ne performancen. Ngrihet kur fiton dhe bie kur deshton. Nese ky eshte themeli yt i vetem, e gjithe identiteti yt varet nga rezultate qe nuk i kontrollon gjithmone. Nje tremujor i keq ne pune. Nje ndarje. Nje refuzim. Papritur nuk je vetem i lenduar. Je i pavlereshem.
Vetevleresimi nuk luhatet keshtu. Eshte vendim, jo ndjenje. Ti vendos qe vlera jote eshte panegociueshme. Pastaj e nderton jeten rreth atij vendimi.
Pse njerezit ua japin vleren te tjereve
Diku gjate rruges, shumica e njerezve mesojne qe vlera e tyre varet nga dikush tjeter. Nje prind qe tregoi dashuri vetem kur performove. Nje sistem shkollor qe te rendit me nota. Nje kulture qe te mat me ndjekesit, pagen, ose statusin e marredhenies.
Rezultati: ndalon se shikon brenda per vleftesim dhe fillon te shikosh jashte. Ua jep vleren:
- Partnereve: "Nese me duan, jam i dashurueshem."
- Shefit: "Nese me promovojne, jam kompetent."
- Rrjeteve sociale: "Nese u pelqen, kam rendesi."
- Miqve: "Nese me perfshijne, i perkas."
- Prinderve: "Nese e miratojne, jam i mjaftueshem."
Kjo nuk eshte vetem pasiguri. Eshte nje sistem. Ia jep dikujt tabelen e rezultateve te jetes tende dhe pastaj cuditem pse ndihesh pa fuqi. Personi qe mban tabelen as nuk e din qe e ka. Ose me keq, e din dhe e perdor.
Sa here qe kontrollon telefonin duke shpresu per nje pergjigje, sa here qe riluton nje bisede duke u pyetur a the dicka gabim, sa here qe pranon me pak sesa meriton sepse ke frike te mbetesh vetem, po e jep vleren. Po i thu vetes qe vlera jote jeton diku jashte teje.
Modelet e vetevleresimit te ulet
Vetevleresimi i ulet nuk duket gjithmone si trishtim. Nganjehere duket si mbi-arritje. Nganjehere duket si te jesh ai "qe merr gjithcka lehte." Nganjehere duket si te jesh i zene qe te mos ulesh kurre me veten. Ja modelet:
Kenaqja e te tjereve
- Thu po kur don te thuash jo.
- E rregullon personalitetin bazuar ne ate se kush eshte ne dhome.
- Ndihesh pergjegjes per emocionet e te tjereve.
- Kerkove falje per gjera qe nuk jane faji yt.
Kenaqja e te tjereve nuk eshte miresjellje. Eshte strategji mbijetese. Ke mesuar qe te jesh dakord te mban te sigurt. Por cmimi eshte qe ti zhdukem.
Mbi-shpjegimi
- Justifikon cdo vendim.
- Nuk mundesh te thuash "jo" pa nje paragraf arsyesh.
- Mbron te drejten tende per nevoja baze.
Mbi-shpjegimi eshte i rrenjosur ne besimin qe "jo"-ja jote nuk mjafton vetem. Qe duhet ta fitosh te drejten per te pas nje kufi. Nuk duhet.
Tolerimi i mosrespektit
- Qendron ne situata ku te nenclmojne vazhdimisht.
- Gjen justifikime per njerezit qe te lendojne.
- E ngatrron besnikerine me braktisjen e vetes.
Kur toleron mosrespektin vazhdimisht, nuk po tregon durim. Po ua meson njerezve cmimin e kohes tende. Dhe e ke vendos ne zero.
Varesia ndaj arritjeve
- Ndihesh i pavlereshem nese nuk je produktiv.
- Pushimi ndihet si deshtim.
- Identiteti yt eshte CV-ja jote.
Ky eshte modeli per te cilin askush nuk flet sepse bota e shperblen. Por nen arritjet eshte nje njeri qe beson se vlen vetem aq sa rezultati i fundit.
Si thyhet vetevleresimi (historia e origjines)
Nuk ke lindur me vetevleresim te ulet. E ke mesuar. Procesi zakonisht duket keshtu:
Hapi 1: Dashuria me kushte. Meson qe dashuria, siguria, ose vemendja eshte e disponueshme vetem kur ploteson kushte te caktuara. Ji i qete. Ji i mire. Ji impresionues. Ji i dobishem.
Hapi 2: Bashkimi i identitetit. Fillon te besosh qe kushti eshte identiteti. "Kam vlere sepse jam i dobishem" behet "Kam vlere vetem kur jam i dobishem."
Hapi 3: Varesia e jashtme. Kerkove njerez dhe mjedise qe ta konfirmojne besimin. Ndjek vleftesimin nga partneret, shefat, dhe audienca. Kur ta japin, ndihesh gjalle. Kur ta mbajne, shembet.
Hapi 4: Braktisja e vetes. Per ta mbajtus vleftesimin, fillon ta braktisesh veten. I injorove nevojat e tua. I tkurrove kufijet. Ndalove se besove ndjenjat e tua sepse dikush te tha qe ishin "shume."
Ky eshte cikli. Eshte i parashikueshem. Eshte i zakonshem. Dhe eshte i thyeshem.
Si ta rindertosh vetevleresimin nga brenda
Rindertimi i vetevleresimit nuk ka te beje me te qendruarit para pasqyres duke perserit afirmacione. Ka te beje me ndryshimin e asaj qe ben. Vlera rindertohet permes veprimit, jo fjaleve.
1. Ndalo se negociove panegociueshmet e tua.
Shkruaj 3 gjera qe nuk do t'i tolerosh me. Jo nga te tjeret. Nga vetja. Shembuj:
- "Nuk do te kerkoj falje per te pasur nevoja."
- "Nuk do te qendroj ne biseda ku me perqeshin."
- "Nuk do te kontrolloj rrjetet e tyre sociale per te matur vleren time."
Pastaj mbaje vijën. Sa here qe respekton nje kufi, depozitove besim prape ne llogarinë tende.
2. Merr vendime nga respekti, jo nga frika.
Para cdo vendimi, pyet: "A po e zgjedh kete sepse e respektoj veten, apo sepse kam frike nga cfare ndodh nese nuk e bej?" Vendimet e bazuara ne frike gjithmone te tkurrin. Vendimet e bazuara ne respekt gjithmone te ndertojne.
3. Leri njerezit te zhgenjehem.
Kjo eshte me e veshtira. Nese vetevleresimi yt eshte i lidhur me te qenit i pelqyer, ideja e te zhgenjyerit te dikujt ndihet si vdekje. Nuk eshte. Zhgenjimi i tyre eshte emocioni i tyre. Vetrespekti yt eshte pergjegjesia jote. Mundesh t'i mbash te dyja. Por nuk mundesh ta sakrifikosh njeren per tjetren pafundesisht.
4. Ndalo mbi-shpjegimin.
Praktiko te thuash jo pa arsye. "Jo, nuk mundem." Pike. Nese dikush ka nevoje per nje paragraf justifikimi para se te respektoje vendimin tend, kjo eshte informacion per ta, jo per ty.
5. Ndiq premtimet e mbajtuna ndaj vetes.
Vetevleresimi ndertohet njejte si besimi ne cdo marredhenie: permes konsistences. Nese i thu vetes qe do te shkosh ne stervitje, shko. Nese i thu vetes qe do te largohesh ne oren 10, largohu. Cdo premtim i mbajtur ndaj vetes eshte prove qe je dikush qe ia vlen t'i mbash premtimet.
Mbajtja e vetevleresimit nen presion
Te ndertosh vetevleresim ne nje dhome te qete eshte nje gje. Ta mbash kur dikush po ta teston eshte gje tjeter. Ja si ta mbash kur ka me se shumti rendesi:
Kur dikush te kritikon: Pyete veten, "A eshte kjo feedback apo sulm?" Feedback-u ka specifikime. Sulmi ka perbuzje. Merre feedback-un. Hidhe sulmin. Mos u shemb sepse dikush nuk u pajtua me ty.
Kur deshton publikisht: Ndaje performancen nga identiteti. E bere keq punen. Nuk je njeri i keq. Momentin qe i bashkon keto te dyja, cdo deshtim behet krize identiteti. Mbaji te ndara.
Kur nje marredhenie perfundon: Vendimi i tyre per te iku nuk eshte matje e vleres tende. Njerezit largohen per njemije arsye, shumica e te cilave nuk kane te bejne me ty. Nese nuk te trajtuan mire, fundi nuk eshte humbje. Eshte korrigjim.
Kur modelet e vjetra kthehen: Do te kthehen. Do ta kapsh veten duke kenaq te tjeret. Do ta kapsh veten duke mbi-shpjegu. Do ta kapsh veten duke kerku vleftesim. Kjo eshte normale. Ndryshimi eshte qe tash e veren. Te veresh nuk eshte te deshtosh. Te veresh eshte aftesia. Korrigjo dhe vazhdo.
Vetevleresimi nuk eshte destinacion. Eshte praktike. Nuk arrin atje dhe qendron pergjithmone. E zgjedh, perdite, ne momente te vogla qe askush tjeter nuk i sheh. Pikerisht ky eshte thelbi. Kjo ka te beje me ate se kush je kur askush nuk te shikon.