Udhëzuesi i vlerës personale

Çfarë është në të vërtetë vlera personale dhe çfarë nuk është

Ndjenja e vlerës personale është bindja se mjafton ashtu siç je, pa pasur nevojë të arrish, të prodhosh ose të provosh diçka. Nuk është vetëbesim. Vetëbesimi vjen e shkon. Nuk është vetëvlerësim. Vetëvlerësimi lidhet me rezultatet. Ndjenja e vlerës personale qëndron nën të gjitha këto. Është themeli ku mbështetesh para se të bësh çfarëdo gjëje.

Shumica e njerëzve e ngatërrojnë ndjenjën e vlerës personale me vetëvlerësimin. Ja dallimi:

• Vetëvlerësimi thotë: “Ia dola mirë, prandaj ndihem mirë me veten.”
• Vlera personale thotë: “Kam vlerë, pavarësisht nëse ia dola mirë apo jo.”

Vetëvlerësimi mbështetet te performanca. Rritet kur fiton dhe rrëzohet kur dështon. Nëse ky është themeli yt i vetëm, i gjithë identiteti yt varet nga rezultate që nuk mund t’i kontrollosh gjithmonë. Një tremujor i dobët në punë. Një ndarje. Një refuzim. Papritur nuk je thjesht i lënduar. Je pa vlerë.

Ndjenja e vlerës personale nuk luhatet kështu. Është një vendim, jo një ndjenjë. Vendos se vlera jote është e panegociueshme. Pastaj e ndërton jetën rreth këtij vendimi.

Pse njerëzit ua lënë të tjerëve përcaktimin e vlerës së tyre

Diku gjatë rrugës, shumica e njerëzve mësojnë se vlera e tyre varet nga dikush tjetër. Një prind që tregonte dashuri vetëm kur arrije rezultate. Një sistem shkollor që të rendiste sipas notave. Një kulturë që të mat me ndjekësit, pagën ose statusin e marrëdhënies.

Rezultati: pushon së kërkuari miratim brenda vetes dhe fillon ta kërkosh jashtë saj. Përcaktimin e vlerës sate ua lë në dorë:

• Partnerëve: “Nëse më duan, jam i denjë për dashuri.”
• Eprorëve: “Nëse më ngrenë në detyrë, jam i aftë.”
• Rrjeteve shoqërore: “Nëse u pëlqen, kam rëndësi.”
• Miqve: “Nëse më përfshijnë, kam vend mes tyre.”
• Prindërve: “Nëse më miratojnë, mjaftoj.”

Kjo nuk është thjesht pasiguri. Është një sistem. Ia dorëzon dikujt fletën e vlerësimit të jetës sate dhe pastaj pyet veten pse ndihesh i pafuqishëm. Personi që e mban atë fletë as nuk e di se e ka. Ose, edhe më keq, e di dhe e përdor.

Sa herë kontrollon telefonin duke shpresuar për një përgjigje, sa herë e përsërit një bisedë në mendje duke pyetur veten nëse the diçka të gabuar, sa herë pranon më pak se ç’meriton sepse ke frikë të mbetesh vetëm, po ua lë të tjerëve këtë përcaktim. Po i thua vetes se vlera jote ndodhet diku jashtë teje.

Modelet e një ndjenje të ulët të vlerës personale

Një ndjenjë e ulët e vlerës personale nuk duket gjithmonë si trishtim. Ndonjëherë duket si arritje të tepruara. Ndonjëherë si të qenët personi që “nuk hap probleme”. Ndonjëherë si ta mbash veten të zënë që të mos kesh kurrë nevojë të qëndrosh me veten. Ja modelet:

Përpjekja për t’i kënaqur të tjerët

• Thua po kur do të thuash jo.
• E përshtat personalitetin sipas njerëzve që janë në dhomë.
• Ndihesh përgjegjës për emocionet e të tjerëve.
• Kërkon falje për gjëra që nuk janë faji yt.

Përpjekja për t’i kënaqur të tjerët nuk është mirësi. Është strategji mbijetese. Ke mësuar se të qenët i pajtueshëm të mban të sigurt. Por kostoja është se ti zhdukesh.

Shpjegimet e tepërta

• Justifikon çdo vendim.
• Nuk mund të thuash “jo” pa një paragraf arsyesh.
• Mbron të drejtën tënde për nevoja bazë.

Shpjegimet e tepërta burojnë nga bindja se “jo”-ja jote nuk mjafton më vete. Se duhet ta fitosh të drejtën për të pasur një kufi. Nuk është kështu.

Tolerimi i mungesës së respektit

• Qëndron në situata ku të nënvlerësojnë vazhdimisht.
• Gjen justifikime për njerëzit që të lëndojnë.
• E ngatërron besnikërinë me braktisjen e vetes.

Kur e toleron vazhdimisht mungesën e respektit, nuk po tregohesh i duruar. Po u mëson njerëzve çmimin e kohës sate. Dhe e ke vendosur në zero.

Varësia nga arritjet

• Ndihesh pa vlerë nëse nuk je produktiv.
• Pushimi të duket si dështim.
• Identiteti yt është jetëshkrimi yt.

Ky është modeli për të cilin askush nuk flet, sepse bota e shpërblen. Por nën arritjet qëndron një person që beson se vlen vetëm aq sa rezultati i tij i fundit.

Si cenohet ndjenja e vlerës personale: prejardhja

Nuk ke lindur me një ndjenjë të ulët të vlerës personale. E ke mësuar. Procesi zakonisht duket kështu:

Hapi 1: Dashuria me kushte. Mëson se dashuria, siguria ose vëmendja janë të mundura vetëm kur plotëson kushte të caktuara. Rri i qetë. Sillu mirë. Lër përshtypje. Ji i dobishëm.

Hapi 2: Shkrirja me identitetin. Fillon të besosh se kushti është identiteti. “Kam vlerë sepse jam i dobishëm” bëhet “Kam vlerë vetëm kur jam i dobishëm.”

Hapi 3: Varësia nga të tjerët. Kërkon njerëz dhe mjedise që ta konfirmojnë bindjen. Ndjek miratimin e partnerëve, eprorëve dhe publikut. Kur ta japin, ndihesh i gjallë. Kur ta mohojnë, rrëzohesh.

Hapi 4: Braktisja e vetes. Për ta mbajtur miratimin të vazhdueshëm, fillon ta braktisësh veten. Shpërfill nevojat e tua. Ngushton kufijtë e tu. Pushon së besuari ndjenjat e tua, sepse dikush të tha se ishin “të tepërta”.

Ky është cikli. Është i parashikueshëm. Është i zakonshëm. Dhe mund të ndërpritet.

Si ta rindërtosh ndjenjën e vlerës personale nga brenda

Rindërtimi i ndjenjës së vlerës personale nuk ka të bëjë me qëndrimin para pasqyrës dhe përsëritjen e afirmimeve. Ka të bëjë me ndryshimin e asaj që bën. Ndjenja e vlerës rindërtohet përmes veprimit, jo fjalëve.

1. Mos i negocio më angazhimet e tua të panegociueshme.

Shkruaj 3 gjëra që nuk do t’i tolerosh më. Jo nga të tjerët. Nga vetja. Shembuj:

• “Nuk do të kërkoj falje që kam nevoja.”
• “Nuk do të qëndroj në biseda ku më tallin.”
• “Nuk do t’i kontrolloj rrjetet e tyre shoqërore për të matur vlerën time.”

Pastaj mbaje qëndrimin. Sa herë respekton një kufi, e shton sërish besimin në llogarinë tënde.

2. Merr vendime nga respekti, jo nga frika.

Para çdo vendimi, pyet: “A po e zgjedh këtë sepse e respektoj veten apo sepse kam frikë nga ajo që ndodh nëse nuk e bëj?” Vendimet e mbështetura te frika gjithmonë të zvogëlojnë. Vendimet e mbështetura te respekti gjithmonë të ndërtojnë.

3. Lejoji njerëzit të zhgënjehen.

Kjo është më e vështira. Nëse ndjenja e vlerës sate lidhet me pëlqimin e të tjerëve, ideja e zhgënjimit të dikujt të duket sikur po vdes. Nuk është kështu. Zhgënjimi i tyre është emocioni i tyre. Respekti për veten është përgjegjësia jote. Mund t’u bësh vend të dyve. Por nuk mund ta sakrifikosh njërin për tjetrin pa fund.

4. Ndalo shpjegimet e tepërta.

Ushtrohu të thuash jo pa dhënë një arsye. “Jo, nuk mund të vij.” Pikë. Nëse dikujt i duhet një paragraf justifikimesh para se ta respektojë vendimin tënd, kjo tregon diçka për të, jo për ty.

5. Mbaji shënim premtimet që i ke mbajtur vetes.

Ndjenja e vlerës personale ndërtohet njësoj si besimi në çdo marrëdhënie: përmes vazhdimësisë. Nëse i thua vetes se do të shkosh në palestër, shko. Nëse i thua vetes se do të largohesh deri në orën 22:00, largohu. Çdo premtim që i mban vetes është provë se je dikush që ia vlen t’i mbahen premtimet.

Ruajtja e ndjenjës së vlerës personale nën presion

Të ndërtosh ndjenjën e vlerës personale në një dhomë të qetë është një gjë. Ta ruash kur dikush po e vë në provë është tjetër gjë. Ja si ta ruash kur ka më shumë rëndësi:

Kur dikush të kritikon: Pyet veten: “A është kjo një vërejtje që më ndihmon apo një sulm?” Vërejtjet kanë hollësi konkrete. Sulmet kanë përçmim. Pranoji vërejtjet. Hidhi poshtë sulmet. Mos u rrëzo sepse dikush nuk është pajtuar me ty.

Kur dështon publikisht: Ndaje performancën nga identiteti. E ke bërë keq një punë. Nuk je njeri i keq. Në çastin që i shkrin këto të dyja, çdo dështim bëhet krizë identiteti. Mbaji të ndara.

Kur përfundon një marrëdhënie: Vendimi i tyre për t’u larguar nuk është matës i vlerës sate. Njerëzit largohen për njëqind arsye, shumica e të cilave nuk kanë të bëjnë fare me ty. Nëse nuk je trajtuar mirë, përfundimi nuk është humbje. Është një korrigjim.

Kur rikthehen modelet e vjetra: Do të rikthehen. Do ta kapësh veten duke u përpjekur t’i kënaqësh të tjerët. Do ta kapësh veten duke dhënë shpjegime të tepërta. Do ta kapësh veten duke kërkuar miratim. Kjo është normale. Dallimi është se tani e vëren. Të vëresh nuk do të thotë të dështosh. Të vëresh është aftësia. Korrigjo dhe vazhdo.

Ndjenja e vlerës personale nuk është një pikë mbërritjeje. Është praktikë. Nuk arrin tek ajo për të qëndruar përgjithmonë. E zgjedh çdo ditë, në çaste të vogla që nuk i sheh askush tjetër. Pikërisht ky është thelbi. Bëhet fjalë për atë që je kur askush nuk të sheh.