Identiteti
Çka mendojnë të tjerët
Mëso të marrësh parasysh komentet që të hyjnë në punë pa pasur nevojë për miratim në çdo hap. Vendos standarde të arsyeshme, shiko çfarë tregojnë faktet dhe zgjidh cilat mendime meritojnë përgjigje.
Në këtë artikull

Që të mos varesh nga miratimi i të tjerëve, mëso të dallosh gjykimin për vlerën tënde nga informacioni që mund të përdorësh. Vendos standarde të arsyeshme, kërko vërejtje që lidhen me punën dhe zgjidh ku ta përqendrosh vëmendjen. Mendimet e të tjerëve ndonjëherë kanë rëndësi. Klientët, kolegët, njerëzit e afërt ose dikush që s’të njeh mund të vënë re diçka me rëndësi, edhe nëse nuk kanë kaluar të njëjtat gjëra si ti.
Një kritikë mund të të mbetet në mendje shumë kohë pasi ka mbaruar biseda. Është e kuptueshme të duash që të tjerët të të pranojnë. Mund të kujdesesh për ta dhe prapë t’i marrësh vetë vendimet e tua.
Kur shqyrton çka mendojnë të tjerët, pyet çfarë di personi që po flet, çfarë ka vënë re dhe nëse vërejtja meriton përgjigje. Sa punë bën ai person në krahasim me ty nuk ta jep këtë përgjigje.
Si të mos kërkoj miratimin e të tjerëve për çdo gjë?
Para se të kërkosh mendime, përcakto si do të dukej një rezultat i arsyeshëm. Pastaj ndaji vërejtjet për punën nga gjykimi për vlerën tënde. Lër hapësirë për t’i rishikuar edhe standardet e tua. Të marrësh vetë një vendim do të thotë të mbash përgjegjësi për të, edhe kur dëgjon mendime që s’të pëlqejnë.
Në punimin e vitit 1995 për hipotezën e sociometrit, Leary dhe kolegët paraqitën pesë studime që shqyrtonin vetëvlerësimin si tregues të ndjesisë se të tjerët të pranojnë ose të përjashtojnë. Kjo ndihmon të kuptosh pse pranimi ka rëndësi. Nga studimet nuk del se çdo kritikë në internet është thjesht një alarm i padëmshëm që na ka mbetur nga kohët e lashta. Dëmtimi i reputacionit, diskriminimi, kërcënimet dhe pasojat në vendin e punës mund të jenë reale.
Për një prezantim mund të vendosësh tri kritere të arsyeshme. Jep informacion të saktë, bëje të qartë idenë kryesore dhe lër kohë për pyetje. Pyet një koleg si shkoi në secilën pikë. Një përgjigje konkrete të hyn më shumë në punë sesa të pyesësh vazhdimisht «A dola mirë?» Mund t’i çmosh fjalët inkurajuese dhe ta vlerësosh punën edhe sipas kritereve të tjera.
Kur një kërkesë bie ndesh me mundësitë ose vlerat e tua, merr pak kohë para se të thuash po. Të heqësh dorë nga përpjekja për t’ua bërë qejfin të gjithëve do të thotë të vësh re kur frika se mos dikush s’të miraton po vendos në vendin tënd. Mund të vazhdosh të kujdesesh për të tjerët.
Pse është e vështirë të heq dorë nga kërkimi i miratimit?
Miratimi mund të të bëjë të ndihesh mirë, ndërsa shmangia e pakënaqësisë së të tjerëve mund të të sjellë lehtësim për pak kohë. Kur ndihesh në pasiguri, mund të të bëhet zakon të kontrollosh vazhdimisht si reagojnë të tjerët ose t’i pyesësh përsëri për t’u qetësuar. «Varësi nga miratimi» është një shprehje e përhapur. Dëshira për komplimente ose vëzhgimi i aktivitetit në një zonë të trurit që lidhet me shpërblimin nuk mjafton për të vendosur një diagnozë.
Në eksperimentin e vitit 2008, ku morën pjesë 19 persona, Izuma, Saito dhe Sadato vunë re se një reputacion i mirë dhe një shpërblim në para shoqëroheshin me aktivitet pjesërisht të njëjtë në striatum. Ky studim i vogël me imazheri të trurit nuk tregon se pëlqimet në rrjetet sociale shkaktojnë varësi klinike, se dopamina shpjegon çdo reagim apo se shqetësimi pas një mosmarrëveshjeje është shenjë e abstinencës.
Provo me një vendim të vogël për të cilin zakonisht kërkon miratim disa herë. Vendos si ta organizosh një draft, propozo një restorant ose thuaj me mirësjellje jo ndaj një kërkese që mund ta refuzosh. Kur të të vijë të pyesësh prapë, shih nëse të duhet vërtet më shumë informacion. Është një ushtrim për t’i besuar gjykimit tënd. Zgjidh një situatë ku mund ta provosh pa u vënë në një situatë armiqësore.
Nëse personi tjetër ka në dorë sigurinë, jetesën ose strehimin tënd, merre seriozisht situatën. Mund ta trajtosh një mosmarrëveshje edhe pa përballje publike. Në këto rrethana, mbështetja dhe një plan i menduar mirë mund të kenë më shumë rëndësi sesa të tregosh guxim. Të mos e justifikosh veten vazhdimisht do të thotë të dallosh kur shpjegimi po zgjatet pa nevojë. Fol kur duhet dhe mbaj përgjegjësi për veprimet e tua.

Kur e shkruan komentin siç është thënë, mund ta dallosh më lehtë çfarë u tha nga kuptimi që i dhe vetë.
Cilat kritika ia vlen t’i marr parasysh?
Shqyrto çfarë thotë kritika, sa lidhet me çështjen dhe në çfarë rrethanash është bërë. Njohuritë e një specialisti mund të ndihmojnë. Edhe njerëz të tjerë mund të të tregojnë diçka me vlerë. Një klient mund të të shpjegojë çfarë i është dukur e paqartë edhe nëse nuk merret me dizajn. Dikush që preket nga vendimi yt mund të të tregojë çfarë pasojash pati për të, edhe nëse s’ka bërë të njëjtën punë si ti. Edhe dikush që të njeh mirë mund të të japë këshillë të gabuar.
Në një fjalim të vitit 1910, Theodore Roosevelt tha «Nuk është kritiku ai që ka peshë, as ai që tregon se si pengohet njeriu i fortë.» Ai fliste për guximin për të marrë pjesë. Fjalimi s’jep prova se kritikët rrinë duarkryq apo gabojnë në vërejtjet e tyre. I njëjti njeri mund të krijojë dhe të kritikojë.
Bëji vetes këto pyetje para se të vendosësh çfarë të bësh.
| Pyetja | Çfarë të kërkosh | Si mund të përgjigjesh |
|---|---|---|
| A është konkrete? | Një shembull ose një problem që mund ta vëresh. Vetëm një fyerje s’mjafton. | Kërko hollësi nëse ia vlen dhe mund ta bësh pa rrezik. |
| A lidhet me çështjen? | Njohuri, përvojë ose interes i drejtpërdrejtë për rezultatin. | Shih si lidhet vërejtja me qëllimin dhe çfarë tregojnë provat që ke. |
| A është e besueshme? | Një pohim që mund ta verifikosh, edhe kur vjen nga dikush që s’e njeh. | Verifikoje para se ta pranosh ose ta hedhësh poshtë. |
| A ia vlen ta vazhdosh bisedën? | Mundësi për të folur me respekt. Shih nëse ngacmimet po përsëriten. | Përgjigju, përdor një kanal tjetër, vendos një kufi ose mbylle bisedën. |
Një koment anonim mund të ngrejë një problem të vërtetë. Edhe një mik të cilit i beson mund të mos vërë re diçka. Mund ta marrësh parasysh një vërejtje që të hyn në punë dhe të mos pranosh përçmimin. Arti i të thënit jo përfshin edhe zgjedhjen se cilat biseda t’i vazhdosh.
Si ta vlerësoj vetë përvojën dhe zgjedhjet e mia?
Të vlerësosh vetë përvojën dhe zgjedhjet e tua do të thotë të marrësh seriozisht atë që ke përjetuar dhe të shqyrtosh vendimet e tua pa pasur nevojë të të miratojnë të gjithë. Qetësia mund të mos vijë menjëherë. Një kritikë mund të të lëndojë dhe prapë mund ta shqyrtosh me drejtësi. Qëllimi është t’i japësh vetes hapësirë të zgjedhësh si të reagosh. Të tjerët mund të ndikojnë ende te mënyra si ndihesh.
Vendos dy a tri kritere para se të nisësh. Më pas shih çfarë ndodhi, prano përpjekjen që ke bërë dhe kufizimet që kishe, pastaj gjej një gjë që mund ta ndryshosh. Nëse puna prek të tjerët, merr parasysh edhe përvojën e tyre. Mund të kesh bërë më të mirën që ke mundur dhe prapë të mos e kesh arritur qëllimin.
Në fund të ditës, mund të bësh një rishikim të shkurtër. Shëno çfarë kishe ndër mend të bëje, çfarë ndodhi dhe një ndryshim të vogël për nesër. Nëse zgjedhja jote preku edhe të tjerët, shëno çfarë mësove nga mendimet e tyre.
Zgjidh një rreth të vogël njerëzish që e njohin çështjen, flasin me sinqeritet dhe të mbështesin. Me shprehjen «square squad», Brené Brown përshkruan njerëzit që ta thonë të vërtetën dhe të ndihmojnë t’i ndreqësh gjërat, edhe kur s’pajtohen me ty. Rrethi mund të ketë më pak ose më shumë se pesë veta. Merr parasysh edhe këshillat e specialistëve dhe mendimet e njerëzve që preken.
Kur një koment në internet nuk kërkon reagim të menjëhershëm, mund t’i kthehesh më vonë ose të nesërmen. Një pushim prej 24 orësh është një mundësi, pa ndonjë provë se pikërisht ky afat të ndihmon. Kur rrezikohet siguria, vepro në kohë. Pyet veten çfarë u tha vërtet, çfarë po marr si të mirëqenë dhe nëse duhet të bëj diçka. Vlera e një njeriu (anglisht) shkon përtej një vlerësimi a reagimit të një publiku të vetëm.

Mund ta zgjedhësh drejtimin tënd edhe kur disa prej atyre që të shohin nuk pajtohen me të.
Si t’i kushtoj kohë punës dhe të mbaj përgjegjësi për të?
Ruaj kohë për punën dhe lër një mënyrë të qartë që të tjerët të të japin vërejtje. Mund të zgjedhësh cilave komente t’u përgjigjesh publikisht. Shqyrto gabimet për të cilat ka të dhëna të besueshme, zotimet që s’i ke mbajtur dhe pasojat për të tjerët. Kur e di që ka një problem, ndreqe edhe nëse po bën më shumë punë.
Mund të përgjigjesh shkurt. Falënderoje personin për vërejtjen konkrete, shpjego çfarë do të kontrollosh dhe pastaj kontrolloje. Nëse një pohim është i gabuar, mund të duhet ta korrigjosh duke dhënë faktet. Nëse fyerjet përsëriten, mund ta ndërpresësh bisedën, ta bllokosh personin ose ta raportosh. Në rast kërcënimi ose ngacmimi, merr masa për sigurinë tënde.
Mbaj një shënim të thjeshtë me vërejtjen, provat, vendimin dhe çdo hap që mbetet. Rishikoje kur ka kuptim, që të mos i rilexosh reagimet gjithë ditën. Pastaj kthehu te puna që ke zgjedhur. Të ruash qetësinë tënde (anglisht) është e mundur edhe kur të tjerët mund të të kontaktojnë dhe ti mban përgjegjësi për veprimet e tua.
S’ka garanci se pas 30, 60 ose 90 ditësh kritikat nuk do të të bëjnë më përshtypje. Shih çfarë ndryshon në praktikë. Ndoshta kontrollon më rrallë si po reagojnë të tjerët, bën pyetje më të qarta, i ndreq më mirë gabimet ose i qëndron një kufiri që ke vënë. Të dalësh përpara edhe kur s’je gati për çdo gjë (anglisht) do të thotë t’i japësh vetes mundësi të mësosh dhe të vazhdosh t’i marrësh seriozisht standardet. Të tjerët mund të të respektojnë më shumë. Kur s’vrapon më pas duartrokitjeve, prano se ato mund të mos vijnë.
Të jesh THE ONE
THE ONE mund të kujdeset për njerëzit dhe t’i japë secilit mendim peshën që meriton. Dëgjo kur ka diçka për të mësuar, ndreqe çfarë të takon dhe largohu kur vazhdimi i bisedës të dëmton ose nuk shërben më.
Një vendim i menduar mirë mund të qëndrojë edhe pa mbështetjen e të gjithëve. Duhet përulësi për të mësuar dhe respekt për veten për të mos pranuar keqtrajtimin.
Pyetje të shpeshta
A do të thotë vetëbesimi se s’më intereson çka mendon askush?
Jo. Vetëbesimi të lejon të kërkosh ndihmë, të ndihesh i zhgënjyer dhe të ndryshosh mendim. Një vërejtje me vend mund të të ndihmojë të marrësh vendim më të mirë, qoftë nga dikush i afërt, qoftë nga dikush që s’të njeh. Vlera jote shkon përtej çdo lavdërimi ose kritike.
Si t’i përgjigjem një kritike të ashpër?
Bëj një pauzë kur ta lejojnë rrethanat. Gjej vërejtjen konkrete dhe krahasoje me provat. Dallo tonin nga përmbajtja. Mund ta ndreqësh një gabim edhe kur nuk e pranon fyerjen. Nëse ka kërcënim ose pasoja urgjente, vepro sipas nevojës së çastit.
Si mund ta ndihmoj dikë që kërkon miratim vazhdimisht?
Pyete çfarë mbështetjeje dëshiron. Ndihmoje të përcaktojë kriteret e veta dhe të mendojë cilët pak njerëz të sinqertë mund ta mbështesin. Jepi vërejtje konkrete dhe lëre t’i marrë vetë vendimet. Nëse ankthi zgjat ose ia vështirëson jetën e përditshme, nxite të kërkojë mbështetje të përshtatshme profesionale dhe shmang etiketimet si «i varur».
Burimet
- Leary, M. R., Tambor, E. S., Terdal, S. K., & Downs, D. L. (1995). Self-Esteem as an Interpersonal Monitor: The Sociometer Hypothesis. Pesë studime për përfshirjen, përjashtimin dhe vetëvlerësimin.
- Izuma, K., Saito, D. N., & Sadato, N. (2008). Processing of Social and Monetary Rewards in the Human Striatum. Studim me imazheri të trurit. Nga ky studim nuk mund të vendoset një diagnozë për varësinë.
- Roosevelt, T. (1910). Citizenship in a Republic. Fjalim historik nga i cili është marrë citati.
- Brown, B. (2021). Dare to Lead glossary: Square Squad, f. 17. Udhëzime praktike për të dhënë mendime të sinqerta dhe për ta mbështetur tjetrin.
Mendo për drejtimin që ke marrë. Provo vlerësimin për ndryshimin e identitetit (anglisht). Përdore si pikënisje për të reflektuar. Ky mjet nuk mat vlerën tënde dhe nuk shërben si test klinik.


